اقدامات لازم هنگام تشنج کودک؛ هنگام تشنج کودک چه باید کرد؟

حدود ۵۰ درصد کودکان مبتلا به فلج مغزی (CP) دچار تشنج می‌شوند. اگرچه تشنج می‌تواند در کودکان بدون فلج مغزی نیز رخ دهد، اما دانستن اقدامات صحیح هنگام تشنج برای همه والدین ضروری است. در این راهنما مهم‌ترین اقدامات فوری و نکات حیاتی را مرور می‌کنیم.

اگر کودک شما دچار تشنج شده است، حفظ آرامش و انجام اقدامات صحیح می‌تواند از بسیاری از آسیب‌ها جلوگیری کند. در این مقاله اقدامات اولیه هنگام تشنج کودک، کارهایی که نباید انجام دهید و زمان مراجعه به اورژانس را توضیح داده‌ایم.

خلاصه اقدامات لازم هنگام تشنج کودک

کمک‌های اولیه هنگام تشنج کودک به صورت خلاصه

در ادامه مهم‌ترین کمک‌های اولیه هنگام تشنج کودک را به‌صورت مرحله‌به‌مرحله مرور می‌کنیم.

– والدین باید با اقدامات لازم هنگام تشنج کودک آشنا باشند و در زمان بروز تشنج، آرامش خود را حفظ کنند.

– اطراف كودك را خلوت كنید و لباسهای تنگ یا زیور آلات را از گردن او باز كنید تا راحت تر نفس بكشد.

– به هنگام تشنج کودک از در آغوش گرفتن او خودداري کنيد كودك را به پهلو خوابانيده و چنانچه در دهان او ماده غذايي و يا ترشحي وجود دارد به آهستگي خارج نمايید.

همچنین هیچ ماده خوراكی یا آب را وارد دهان كودك نكنید از ضربه زدن یا تکان دادن کودک برای متوقف کردن تشنج خودداری کنید.

– یکی از مهم‌ترین اقدامات اولیه هنگام تشنج کودک این است که از انجام کارهای خطرناک خودداری کنید. از وارد کردن دست يا هر ماده خارجي ديگر به زور در دهان کودک به جهت ترس از خفگي و قفل شدن فک کودک خودداري کنید؛ چرا که تجربه نشان داده که خطر بلعیدن زبان وجود ندارد، اما ممکن است ترشحات یا استفراغ راه هوایی را مسدود کند؛ بنابراین کودک را به پهلو بخوابانید.

– از پاشيدن آب به صورت و يا تحریك وی خودداری شود.

– در صورتی که قبلا پزشک برای کودکتان دارویی (مانند شیاف دیازپام) به منظور استفاده در هنگام تشنج (البته فقط به صورت مقعدی) تجویز كرده آن را با آرامش به کار ببرید.

– به هيچ عنوان سعي در باز كردن دهان كودك نشود.

– بعضی از والدین هنگام تشنج به خصوص در همراهی با تب سعی می‌کنند او را پاشویه کنند یا زیر آب سرد بگیرند.

به یاد داشته باشید هیچ کدام از این روش‌ها موثر نيستند. بعد از توقف تشنج اگر کودک‌ شما تب داشته باشد، می‌توانید از شیاف استامینوفن استفاده کنید.  

– استفاده از شياف استامينوفن و كم كردن پوشش كودك از اقدامات هنگام تشنج کودک جهت کنترل درجه حرارت بدن كودك می باشد.

در صورت لزوم مي توان از تن شويه با آب ولرم نيز استفاده كرد البته بعد از تشنج و نه در حین آن و با استفاده از یک دستمال آغشته به آب ولرم.

علاوه بر اقدامات هنگام تشنج کودک در مرحله اولی، پیگیری درمان‌های تکمیلی پس از کنترل تشنج، اهمیت زیادی دارد. در این زمینه، نقش کاردرمانی و گفتاردرمانی در کودکان مبتلا به تشنج می‌تواند به بهبود رشد حرکتی، شناختی و گفتاری کودک کمک کند.

بیشتر بدانیم👇👇👇

–نکات آموزشی کلیدی برای مدیریت تشنج در بیماران مبتلا به فلج مغزی CP

چه زمانی هنگام تشنج کودک باید فوراً با اورژانس تماس بگیریم؟

اگرچه بیشتر تشنج‌های کودکان طی چند دقیقه متوقف می‌شوند و خطر جدی ایجاد نمی‌کنند، اما در برخی شرایط لازم است بدون تأخیر با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا کودک را سریع به نزدیک‌ترین مرکز درمانی منتقل کنید.

• تشنج بیش از ۵ دقیقه طول بکشد.
• پس از پایان یک تشنج، تشنج دیگری بلافاصله شروع شود.
• این اولین تشنج کودک باشد.
• کودک پس از پایان تشنج هوشیاری خود را به دست نیاورد یا به سختی نفس بکشد.
• تشنج در آب (استخر، وان یا حمام) رخ داده باشد.
• کودک هنگام تشنج دچار ضربه شدید به سر یا آسیب جدی شده باشد.
• رنگ لب‌ها یا صورت کودک کبود شود یا تنفس او متوقف گردد.
• کودک سابقه بیماری‌های زمینه‌ای مهم داشته باشد و وضعیت او غیرطبیعی به نظر برسد.

بعد از پایان تشنج کودک چه کنیم؟

پس از پایان تشنج، بسیاری از کودکان برای چند دقیقه تا چند ساعت دچار خواب‌آلودگی، گیجی، بی‌حالی یا سردرگمی می‌شوند. این وضعیت معمولاً طبیعی است و به آن مرحله پس از تشنج (Postictal Phase) گفته می‌شود.

در این مرحله، اقدامات زیر توصیه می‌شود:

• کودک را به پهلو بخوابانید تا در صورت وجود بزاق یا استفراغ، راه هوایی او باز بماند.
• اجازه دهید استراحت کند. بسیاری از کودکان بعد از تشنج نیاز به خواب دارند و نباید آن‌ها را به زور بیدار نگه داشت.
• تنفس و رنگ پوست کودک را بررسی کنید. اگر تنفس طبیعی نیست یا کبودی لب‌ها ادامه دارد، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
• تا بازگشت کامل هوشیاری، از دادن آب، غذا یا داروهای خوراکی خودداری کنید.
• زمان شروع و پایان تشنج و علائم مشاهده‌شده را یادداشت کنید. این اطلاعات به پزشک در تشخیص علت تشنج کمک زیادی می‌کند.
• اگر پزشک آزمایش یا مراجعه تخصصی را توصیه کرده است، آن را به تعویق نیندازید.

مراقبت‌های بعد از تشنج کودک

پس از پایان تشنج، بیشتر کودکان برای چند دقیقه تا حتی چند ساعت دچار خواب‌آلودگی، گیجی یا خستگی می‌شوند. این وضعیت طبیعی است و به آن مرحله پس از تشنج (Postictal Phase) گفته می‌شود. در این مرحله، حفظ آرامش والدین و انجام مراقبت‌های صحیح اهمیت زیادی دارد.

اگر تشنج کودک بیشتر از ۵ دقیقه طول کشید چه باید کرد؟

اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه ادامه پیدا کرد، یا کودک قبل از اینکه هوشیاری خود را به دست آورد دوباره دچار تشنج شد، باید فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. تشنج طولانی ممکن است نیاز به درمان فوری پزشکی داشته باشد.

بعد از پایان تشنج کودک را بخوابانیم یا خیر؟

بله. بهتر است کودک را به پهلو بخوابانید تا راه تنفس باز بماند و در صورت وجود بزاق یا استفراغ، احتمال خفگی کاهش پیدا کند. اگر کودک خواب‌آلود است، اجازه دهید استراحت کند اما وضعیت تنفس او را مرتب بررسی کنید.

آیا بعد از تشنج می‌توان به کودک آب یا غذا داد؟

خیر. تا زمانی که کودک کاملاً هوشیار نشده و توانایی بلع طبیعی خود را به دست نیاورده است، نباید آب، غذا یا دارویی از راه دهان به او داده شود؛ زیرا ممکن است باعث خفگی شود. پس از بازگشت کامل هوشیاری، می‌توان مقدار کمی آب یا مایعات به کودک داد.

آیا هر تشنجی به معنی ابتلا به صرع است؟

خیر. همه تشنج‌ها به معنی بیماری صرع نیستند. برخی تشنج‌ها ممکن است در اثر تب، کاهش قند خون، ضربه به سر، عفونت یا سایر مشکلات پزشکی ایجاد شوند. تشخیص علت تشنج تنها توسط پزشک و پس از بررسی‌های لازم امکان‌پذیر است.

بعد از اولین تشنج کودک چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر کودک برای اولین بار دچار تشنج شده است، حتی اگر تشنج کوتاه بوده و خودبه‌خود متوقف شده باشد، لازم است هرچه سریع‌تر توسط پزشک متخصص کودکان یا متخصص مغز و اعصاب ارزیابی شود تا علت تشنج مشخص گردد.

چه علائمی بعد از تشنج خطرناک محسوب می‌شوند؟

در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر باید سریعاً به اورژانس مراجعه کنید:

• ادامه خواب‌آلودگی شدید یا کاهش سطح هوشیاری
• اختلال در تنفس یا کبودی لب‌ها
• ضعف یا فلج یک سمت بدن
• استفراغ مکرر
• تشنج مجدد در مدت کوتاه
• تب بسیار بالا همراه با کاهش هوشیاری
• آسیب شدید به سر هنگام تشنج

در چه شرایطی باید با اورژانس ۱۱۵ تماس گرفت؟

• تشنج بیش از ۵ دقیقه طول بکشد.
• چند تشنج پشت سر هم رخ دهد.
• کودک پس از تشنج هوشیاری خود را به دست نیاورد.
• اولین تشنج کودک باشد.
• کودک هنگام تشنج دچار آسیب شدید شده باشد.
• تشنج در آب اتفاق افتاده باشد.
• کودک در تنفس مشکل داشته باشد.

بعد از تشنج چه مراقبت‌هایی در منزل لازم است؟

پس از پایان تشنج، اجازه دهید کودک استراحت کند، داروهای تجویز شده را طبق نظر پزشک مصرف کند و تا چند ساعت او را تحت نظر داشته باشید. همچنین بهتر است زمان شروع و پایان تشنج، علائم مشاهده شده، وجود تب، حرکات غیرطبیعی و هر نکته مهم دیگر را یادداشت کنید تا در مراجعه بعدی به پزشک اطلاعات دقیق‌تری در اختیار او قرار گیرد.

اگر پس از تشنج متوجه شدید کودک در راه رفتن، تعادل، حرکت دست‌ها، گفتار، تمرکز یا یادگیری نسبت به قبل دچار تغییر شده است، بهتر است علاوه بر مراجعه به پزشک، برای ارزیابی دقیق عملکرد حرکتی و شناختی نیز از خدمات تخصصی کاردرمانی و گفتاردرمانی استفاده شود.

تفاوت تشنج ناشی از تب با تشنج ناشی از صرع چیست؟

بسیاری از والدین تصور می‌کنند هر کودکی که دچار تشنج می‌شود، حتماً به بیماری صرع مبتلا است؛ در حالی که این تصور صحیح نیست. تشنج ناشی از تب و صرع (Epilepsy) دو وضعیت متفاوت هستند که علت، نحوه درمان و پیش‌آگهی آن‌ها با یکدیگر تفاوت دارد.

آیا تشنج باعث آسیب مغز می‌شود؟

یکی از رایج‌ترین نگرانی‌های والدین این است که آیا هر بار تشنج می‌تواند باعث آسیب دائمی به مغز کودک شود یا خیر. خوشبختانه، بیشتر تشنج‌هایی که کمتر از ۵ دقیقه طول می‌کشند، معمولاً آسیب دائمی به مغز وارد نمی‌کنند. با این حال، تشنج‌های طولانی‌مدت، تشنج‌های مکرر بدون بهبودی کامل بین حملات (Status Epilepticus) یا تشنج‌هایی که کنترل مناسبی ندارند، ممکن است خطر آسیب به سلول‌های مغزی را افزایش دهند و نیازمند درمان اورژانسی هستند.

به همین دلیل اگر تشنج کودک بیش از ۵ دقیقه ادامه پیدا کرد، چند بار پشت سر هم تکرار شد، یا کودک پس از پایان تشنج هوشیاری خود را به دست نیاورد، باید بدون تأخیر با اورژانس تماس گرفته یا او را به نزدیک‌ترین مرکز درمانی منتقل کنید.

آیا تشنج روی رشد کودک اثر می‌گذارد؟

تأثیر تشنج بر رشد کودک به عوامل مختلفی مانند علت تشنج، سن کودک، دفعات حملات، مدت زمان هر تشنج و بیماری زمینه‌ای بستگی دارد. بسیاری از کودکانی که تشنج‌های کنترل‌شده دارند، رشد طبیعی را تجربه می‌کنند؛ اما در برخی کودکان، به‌ویژه زمانی که تشنج‌ها مکرر یا طولانی باشند، ممکن است مشکلاتی در رشد حرکتی، یادگیری، تمرکز، حافظه، گفتار یا مهارت‌های روزمره ایجاد شود.

به همین دلیل، پس از کنترل تشنج، تنها مصرف دارو کافی نیست و ارزیابی روند رشد کودک نیز اهمیت زیادی دارد. اگر والدین متوجه تأخیر در راه رفتن، کاهش تعادل، ضعف هماهنگی حرکات، مشکلات دست‌ورزی، افت تمرکز، اختلال یادگیری یا تأخیر گفتار شوند، بهتر است کودک هرچه زودتر توسط تیم توانبخشی ارزیابی شود.

در مرکز توانبخشی ماهان، کودکان مبتلا به تشنج یا بیماری‌های نورولوژیک پس از ارزیابی دقیق، در صورت نیاز تحت برنامه تخصصی کاردرمانی، گفتاردرمانی و پیگیری رشد تکاملی قرار می‌گیرند تا از بروز یا تشدید مشکلات عملکردی در آینده پیشگیری شود.

نقش کاردرمانی در توانبخشی کودکان پس از تشنج

بسیاری از کودکان پس از یک یا چند حمله تشنج، بدون مشکل خاصی به روند طبیعی زندگی بازمی‌گردند؛ اما در برخی موارد، به‌ویژه زمانی که تشنج‌ها مکرر، طولانی‌مدت یا ناشی از بیماری‌های مغزی مانند فلج مغزی، آسیب مغزی، صرع یا اختلالات تکاملی باشند، ممکن است عملکرد حرکتی، شناختی و مهارت‌های روزمره کودک تحت تأثیر قرار گیرد. در چنین شرایطی، کاردرمانی یکی از مهم‌ترین بخش‌های برنامه توانبخشی کودک محسوب می‌شود.

کاردرمانگر ابتدا وضعیت کودک را از نظر مهارت‌های حرکتی، تعادل، هماهنگی، قدرت عضلات، عملکرد دست‌ها، توجه، تمرکز و توانایی انجام فعالیت‌های روزمره ارزیابی می‌کند و سپس برنامه درمانی اختصاصی متناسب با نیازهای هر کودک طراحی می‌شود.

کاردرمانی پس از تشنج می‌تواند به کودک در زمینه‌های زیر کمک کند:

• بهبود تعادل و هماهنگی حرکتی برای کاهش احتمال زمین خوردن و افزایش کنترل بدن.
• تقویت مهارت‌های حرکتی ظریف دست مانند گرفتن مداد، نوشتن، استفاده از قاشق، بستن دکمه لباس و سایر فعالیت‌های روزمره.
• افزایش قدرت و استقامت عضلات در کودکانی که پس از تشنج دچار ضعف یا کاهش توانایی حرکتی شده‌اند.
• بهبود توجه، تمرکز و حافظه با استفاده از تمرین‌های شناختی متناسب با سن کودک.
• کمک به انجام مستقل فعالیت‌های روزمره (ADL) مانند لباس پوشیدن، غذا خوردن، بازی کردن و مراقبت شخصی.
• تقویت مهارت‌های بازی و تعامل اجتماعی که نقش مهمی در رشد شناختی و عاطفی کودک دارند.
• آموزش والدین برای انجام تمرینات مناسب در منزل و حمایت صحیح از روند درمان.

آشنایی با خدمات کاردرمانی

نقش گفتاردرمانی در کودکان مبتلا به تشنج

تشنج در برخی کودکان ممکن است علاوه بر مشکلات حرکتی، بر رشد گفتار، زبان، یادگیری، توجه و مهارت‌های ارتباطی نیز تأثیر بگذارد. این مسئله به‌ویژه در کودکانی که تشنج‌های مکرر دارند یا به بیماری‌های عصبی مانند فلج مغزی و صرع مبتلا هستند، بیشتر مشاهده می‌شود. در این شرایط، گفتاردرمانی می‌تواند نقش مهمی در بهبود توانایی‌های ارتباطی کودک ایفا کند.

گفتاردرمانگر پس از ارزیابی دقیق وضعیت کودک، برنامه درمانی متناسب با سن، سطح رشد و مشکلات ارتباطی او طراحی می‌کند تا روند رشد گفتار و زبان به بهترین شکل ادامه پیدا کند.

گفتاردرمانی می‌تواند در موارد زیر مؤثر باشد:

• کمک به رشد گفتار و زبان در کودکانی که دچار تأخیر گفتاری شده‌اند.
• بهبود تلفظ و وضوح گفتار در کودکانی که پس از تشنج در صحبت کردن مشکل پیدا کرده‌اند.
• تقویت درک زبان و توانایی بیان خواسته‌ها برای برقراری ارتباط مؤثرتر با اطرافیان.
• بهبود توجه شنیداری، حافظه و مهارت‌های شناختی مرتبط با یادگیری.
• کمک به افزایش مهارت‌های ارتباط اجتماعی و تعامل با اعضای خانواده، همسالان و معلمان.
• ارزیابی و درمان اختلالات بلع در کودکانی که مشکلات تغذیه یا بلع دارند.
• آموزش والدین برای انجام تمرین‌های گفتاری و ارتباطی در منزل و افزایش اثربخشی جلسات درمانی.

آشنایی با خدمات گفتاردرمانی

علت تشنج در کودکان چیست؟

تشنج در کودکان همیشه به معنی ابتلا به صرع نیست و می‌تواند به دلایل مختلفی ایجاد شود. برخی از علل موقتی هستند و برخی دیگر نیاز به بررسی تخصصی توسط متخصص مغز و اعصاب کودکان دارند. شایع‌ترین علل تشنج در کودکان عبارت‌اند از:

• تب بالا (تشنج ناشی از تب): یکی از شایع‌ترین علل تشنج در کودکان ۶ ماه تا ۵ سال است.
• صرع (Epilepsy): تشنج‌های مکرر که بدون تب یا عامل محرک مشخص ایجاد می‌شوند.
• فلج مغزی (CP): بسیاری از کودکان مبتلا به فلج مغزی ممکن است به دلیل آسیب مغزی زمینه‌ای دچار تشنج شوند.
• ضربه به سر: آسیب‌های مغزی می‌توانند باعث بروز تشنج شوند.
• عفونت‌های مغز و سیستم عصبی: مانند مننژیت یا انسفالیت.
• کاهش قند خون: افت شدید قند خون به‌ویژه در نوزادان و کودکان می‌تواند باعث تشنج شود.
• اختلالات متابولیک: مانند کاهش کلسیم، سدیم یا منیزیم خون.
• برخی داروها یا مسمومیت‌ها: مصرف بعضی داروها یا تماس با مواد سمی نیز ممکن است باعث تشنج شوند.
• اختلالات ژنتیکی و بیماری‌های مغزی: برخی بیماری‌های مادرزادی نیز با تشنج همراه هستند.

تشخیص علت اصلی تشنج تنها با معاینه پزشک، بررسی شرح حال، آزمایش‌ها و در صورت نیاز نوار مغز (EEG) یا تصویربرداری مغزی امکان‌پذیر است.

علائم تشنج در کودکان چیست؟

تشنج همیشه با حرکات شدید دست و پا همراه نیست. بسته به نوع تشنج، علائم می‌توانند بسیار متفاوت باشند. مهم‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• حرکات غیرارادی و شدید دست‌ها و پاها
• خشک شدن ناگهانی بدن یا سفت شدن عضلات
• خیره شدن به یک نقطه و قطع ارتباط با محیط
• پلک زدن یا حرکات غیرطبیعی چشم‌ها
• از دست دادن هوشیاری
• افتادن ناگهانی روی زمین
• کبودی لب‌ها یا اختلال در تنفس هنگام تشنج
• گاز گرفتن زبان یا کف کردن دهان
• بی‌اختیاری ادرار در برخی کودکان
• خواب‌آلودگی، گیجی یا بی‌حالی پس از پایان تشنج

در صورت مشاهده هر یک از این علائم، به‌خصوص اگر برای اولین بار رخ داده باشد یا بیش از ۵ دقیقه ادامه پیدا کند، کودک باید سریعاً توسط پزشک ارزیابی شود.

انواع تشنج در کودکان

تشنج در کودکان انواع مختلفی دارد و هر کدام علائم و روش درمان متفاوتی دارند. مهم‌ترین انواع تشنج عبارت‌اند از:

• تشنج تونیک-کلونیک (Generalized Tonic-Clonic): شایع‌ترین نوع تشنج که با سفت شدن بدن، حرکات شدید اندام‌ها و از دست دادن هوشیاری همراه است.
• تشنج فوکال (Focal Seizure): از یک قسمت مغز شروع می‌شود و ممکن است تنها یک سمت بدن یا بخشی از اندام‌ها را درگیر کند.
• تشنج غایب (Absence Seizure): کودک برای چند ثانیه به یک نقطه خیره می‌شود و ارتباطش با محیط قطع می‌شود، بدون اینکه حرکات شدید داشته باشد.
• تشنج ناشی از تب (Febrile Seizure): معمولاً هنگام تب بالا در کودکان ۶ ماه تا ۵ سال رخ می‌دهد و شایع‌ترین نوع تشنج در این گروه سنی است.

شناخت نوع تشنج به انتخاب درمان مناسب کمک می‌کند.

اقدامات مناسب والدین بر اساس نوع تشنج کودک

بعد از پایان تشنج کودک چه باید کرد؟

پس از پایان تشنج، بیشتر کودکان برای چند دقیقه تا چند ساعت احساس خواب‌آلودگی، گیجی یا خستگی دارند که کاملاً طبیعی است. در این مرحله بهتر است کودک را به پهلو بخوابانید تا در صورت استفراغ یا ترشحات دهان، راه تنفس او باز بماند. اجازه دهید کودک استراحت کند و از دادن آب، غذا یا دارو تا زمانی که هوشیاری کامل خود را به دست نیاورده است، خودداری کنید.

مدت زمان تشنج، نوع حرکات بدن، تب، رنگ پوست، وضعیت تنفس و هر علامت غیرعادی را یادداشت کنید تا هنگام مراجعه به پزشک اطلاعات دقیق‌تری در اختیار او قرار گیرد. اگر این اولین تشنج کودک است، تشنج بیش از ۵ دقیقه طول کشیده، چند بار پشت سر هم تکرار شده، کودک دچار مشکل تنفسی شده یا پس از پایان تشنج هوشیاری خود را به دست نیاورد، باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کنید.

در کودکانی که سابقه تشنج یا بیماری‌هایی مانند فلج مغزی (CP) دارند، پس از کنترل حمله بهتر است وضعیت حرکتی، گفتاری، شناختی و رفتاری کودک نیز توسط پزشک و در صورت نیاز تیم توانبخشی ارزیابی شود تا در صورت بروز هرگونه افت عملکرد، مداخلات درمانی در سریع‌ترین زمان آغاز گردد.

آیا تشنج کودک خطرناک است؟

یکی از اولین نگرانی‌های والدین پس از مشاهده تشنج این است که آیا تشنج می‌تواند جان کودک را تهدید کند یا باعث آسیب دائمی به مغز شود. خوشبختانه بیشتر تشنج‌های کودکان، به‌ویژه تشنج‌های کوتاه‌مدت و تبی، بدون ایجاد آسیب دائمی پایان می‌یابند و کودک پس از مدتی به وضعیت طبیعی خود بازمی‌گردد.

با این حال، برخی شرایط می‌توانند خطرناک باشند و نیاز به اقدام فوری پزشکی داشته باشند. اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه طول بکشد، چند حمله بدون بازگشت هوشیاری رخ دهد، کودک دچار اختلال تنفس شود، پس از تشنج به هوش نیاید یا برای اولین بار دچار تشنج شده باشد، باید بلافاصله با اورژانس تماس گرفته شود.

همچنین در کودکانی که مبتلا به بیماری‌هایی مانند فلج مغزی (CP)، صرع، آسیب مغزی یا اختلالات متابولیک هستند، تشنج ممکن است نشانه نیاز به بررسی و تنظیم مجدد درمان باشد. در این کودکان پیگیری منظم توسط متخصص مغز و اعصاب اهمیت زیادی دارد.

اگرچه بیشتر تشنج‌ها بدون عارضه جدی پایان می‌یابند، اما تکرار تشنج‌ها یا طولانی شدن آن‌ها ممکن است بر رشد حرکتی، گفتار، تمرکز، یادگیری و عملکرد شناختی کودک تأثیر بگذارد. به همین دلیل در برخی کودکان، علاوه بر درمان دارویی، ارزیابی توسط تیم توانبخشی شامل کاردرمانی و گفتاردرمانی نیز توصیه می‌شود تا در صورت مشاهده هرگونه تأخیر رشدی یا کاهش عملکرد، درمان در سریع‌ترین زمان آغاز شود.

بنابراین مهم‌ترین نکته برای والدین، حفظ آرامش، انجام صحیح اقدامات اولیه، ثبت مدت زمان تشنج و مراجعه به پزشک در صورت وجود علائم هشداردهنده است. تشخیص زودهنگام علت تشنج و شروع درمان مناسب، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض احتمالی و حفظ سلامت کودک دارد.

اگر به دنبال اطلاع از اقدامات لازم هنگام تشنج کودک یا کنترل تشنج در کودکان هستید، پاسخ رایج‌ترین سوالات والدین را در ادامه بخوانید.

❓ سؤالات متداول درباره تشنج کودک

هنگام تشنج کودک چه اقداماتی نباید انجام داد؟

در زمان تشنج نباید چیزی داخل دهان کودک گذاشت، کودک را محکم نگه داشت یا به او آب و غذا داد. این کارها می‌تواند باعث آسیب جدی شود. بهترین کار، حفظ آرامش و قرار دادن کودک در وضعیت امن است.

تشنج کودک معمولاً چقدر طول می‌کشد؟

بیشتر تشنج‌ها کمتر از ۵ دقیقه طول می‌کشند و خودبه‌خود متوقف می‌شوند. اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه ادامه پیدا کند یا پشت سر هم تکرار شود، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.

بعد از پایان تشنج کودک چه اقداماتی باید انجام داد؟

پس از پایان تشنج، کودک معمولاً گیج یا خواب‌آلود است. بهتر است او را به پهلو بخوابانید، راه تنفس را بررسی کنید و اجازه دهید استراحت کند. در صورت اولین تشنج یا تکرار آن، مراجعه به پزشک ضروری است.

آیا تشنج می‌تواند باعث تأخیر رشدی در کودک شود؟

در برخی کودکان، به‌ویژه اگر تشنج‌ها مکرر باشند، ممکن است روی رشد حرکتی، توجه یا گفتار تأثیر بگذارد. به همین دلیل ارزیابی رشد کودک پس از تشنج اهمیت زیادی دارد.

آیا تشنج روی گفتار و یادگیری کودک تأثیر دارد؟

برخی کودکان پس از تشنج‌های مکرر ممکن است دچار تأخیر گفتار، مشکلات تمرکز یا یادگیری شوند. در این موارد، مداخلات توانبخشی زودهنگام می‌تواند کمک‌کننده باشد.

چه زمانی بعد از تشنج باید به مرکز توانبخشی مراجعه کرد؟

اگر تشنج تکرار شود یا کودک بعد از آن تغییراتی در حرکت، گفتار، رفتار یا توجه نشان دهد، مراجعه زودهنگام به مرکز توانبخشی برای ارزیابی دقیق توصیه می‌شود.

کاردرمانی چه نقشی در توانبخشی کودکانی که تشنج داشته‌اند دارد؟

کاردرمانی به ارزیابی و تقویت مهارت‌های حرکتی، تعادل، توجه و توانایی‌های عملکردی کودک کمک می‌کند. در کودکانی که تشنج‌های مکرر داشته‌اند یا پس از تشنج دچار افت عملکرد شده‌اند، کاردرمانی نقش مهمی در پیشگیری از تأخیرهای رشدی دارد.

چه کودکانی بعد از تشنج بیشتر به کاردرمانی نیاز پیدا می‌کنند؟

کودکانی که پس از تشنج دچار تأخیر حرکتی، ضعف تعادل، مشکلات هماهنگی، کاهش تمرکز یا افت مهارت‌های روزمره می‌شوند، بهتر است توسط کاردرمانگر ارزیابی شوند تا در صورت نیاز، مداخلات زودهنگام انجام شود.

آیا هنگام تشنج کودک باید با اورژانس تماس بگیریم؟

اگر تشنج بیش از ۵ دقیقه طول بکشد، چند تشنج پشت سر هم رخ دهد، کودک پس از پایان تشنج هوشیاری خود را به دست نیاورد، دچار مشکل تنفسی شود یا این اولین تشنج او باشد، باید فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. در غیر این صورت نیز بهتر است کودک توسط پزشک ارزیابی شود.

آیا تشنج باعث آسیب مغزی می‌شود؟

بیشتر تشنج‌های کوتاه‌مدت معمولاً باعث آسیب مغزی نمی‌شوند. با این حال، تشنج‌های طولانی‌مدت یا مکرر، به‌ویژه اگر به‌موقع درمان نشوند، ممکن است خطر بروز عوارض را افزایش دهند. به همین دلیل کنترل سریع تشنج و پیگیری درمان اهمیت زیادی دارد.

آیا بعد از تشنج کودک باید بخوابد؟

بله. بسیاری از کودکان پس از پایان تشنج دچار خواب‌آلودگی و خستگی می‌شوند که طبیعی است. بهتر است کودک در وضعیت مناسب، ترجیحاً به پهلو، استراحت کند و تا بازگشت کامل هوشیاری از دادن آب، غذا یا داروهای خوراکی خودداری شود.

آیا هر تشنجی به معنای ابتلا به صرع است؟

خیر. همه تشنج‌ها به معنای صرع نیستند. تشنج ممکن است در اثر تب، عفونت، آسیب مغزی، اختلالات متابولیک یا عوامل دیگر نیز ایجاد شود. تشخیص علت تشنج و اینکه آیا کودک مبتلا به صرع است یا خیر، تنها توسط پزشک متخصص و پس از بررسی‌های لازم امکان‌پذیر است.

جمع‌بندی

تشنج در کودکان، به‌ویژه در کودکان مبتلا به فلج مغزی (CP)، می‌تواند برای والدین تجربه‌ای استرس‌زا و نگران‌کننده باشد؛ اما آگاهی از اقدامات صحیح هنگام تشنج نقش مهمی در حفظ ایمنی کودک و جلوگیری از آسیب‌های احتمالی دارد. حفظ آرامش، قرار دادن کودک در وضعیت مناسب، جلوگیری از وارد شدن آسیب به سر و بدن، اندازه‌گیری مدت زمان تشنج و مراجعه به مراکز درمانی در شرایط ضروری، از مهم‌ترین اقداماتی هستند که هر والد باید با آن‌ها آشنا باشد.

پس از کنترل تشنج نیز ارزیابی وضعیت رشد، مهارت‌های حرکتی، شناختی و گفتاری کودک اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخی کودکان ممکن است پس از تشنج یا در اثر تشنج‌های مکرر به خدمات توانبخشی نیاز پیدا کنند. در این شرایط، کاردرمانی و گفتاردرمانی می‌توانند به بهبود عملکرد حرکتی، افزایش استقلال، تقویت مهارت‌های شناختی و گفتاری و ارتقای کیفیت زندگی کودک کمک کنند.

اگر فرزند شما سابقه تشنج دارد یا پس از تشنج دچار تغییر در حرکت، تعادل، گفتار یا یادگیری شده است، مراجعه زودهنگام به مراکز تخصصی توانبخشی می‌تواند در پیشگیری از مشکلات بعدی و دستیابی به بهترین نتایج درمانی بسیار مؤثر باشد.

مرکز توانبخشی ماهان واقع در مهرآباد جنوبی – شمشیری ارائه دهنده خدمات توانبخشی کودکان و بزرگسالان فلج مغزی با انجام جلسات کاردرمانی جسمی، کاردرمانی ذهنی، گفتاردرمانی و رفتاردرمانی