۱۲ تمرین کاردرمانی دست برای بهبود حرکت و عملکرد پس از آسیب و شکستگی
دست یکی از پیچیدهترین بخشهای بدن است و برای انجام فعالیتهایی مانند نوشتن، لباس پوشیدن، گرفتن اشیا، استفاده از تلفن همراه و انجام کارهای شغلی به هماهنگی دقیق عضلات، تاندونها، مفاصل و اعصاب نیاز دارد. شکستگی استخوانهای دست و مچ، آسیب تاندونها، صدمات اعصاب محیطی، خشکی مفاصل و برخی مشکلاتی مانند سندرم تونل کارپال میتوانند این تواناییها را محدود کنند.
کاردرمانی دست یکی از روشهای توانبخشی است که با توجه به نوع آسیب، وضعیت ترمیم بافتها و نیازهای عملکردی فرد، برای بهبود دامنه حرکتی، قدرت، هماهنگی و توانایی انجام فعالیتهای روزمره به کار میرود. انتخاب تمرین مناسب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تمرینی که برای خشکی مچ پس از یک شکستگی پایدار مفید است، ممکن است برای فردی که بهتازگی تحت جراحی ترمیم تاندون قرار گرفته، مناسب نباشد.
در این مقاله از مرکز توانبخشی ماهان، ۱۲ تمرین رایج برای حرکت دادن انگشتان، شست، مچ و ساعد را معرفی میکنیم. این حرکات نمونههایی آموزشی هستند و نباید بدون ارزیابی، جایگزین برنامه اختصاصی کاردرمانگر یا دستور پزشک شوند.
چه زمانی تمرینهای کاردرمانی دست مناسب هستند؟
تمرینهای دست ممکن است در مراحل مناسب توانبخشی برای اهداف زیر استفاده شوند:
- کمک به بازیابی دامنه حرکتی انگشتان و مچ دست
- بهبود لغزش و حرکت کنترلشده تاندونها، در صورت تجویز متخصص
- کمک به کاهش خشکی مفاصل و محدودیت حرکتی
- تقویت تدریجی عضلات پس از اجازه شروع تمرینهای مقاومتی
- بهبود هماهنگی حرکتی و مهارتهای ظریف دست
- افزایش توانایی انجام فعالیتهایی مانند نوشتن، بستن دکمه و گرفتن وسایل
نتیجه تمرینها به علت مشکل، شدت آسیب، مدت بیحرکتی، وضعیت ترمیم بافت و استمرار برنامه درمانی بستگی دارد. هیچ تمرین واحدی برای همه آسیبهای دست مناسب نیست.
نکات ایمنی قبل از شروع تمرینهای دست
- اگر جراحی تاندون یا عصب داشتهاید: فقط حرکاتی را انجام دهید که جراح یا کاردرمانگر دست برای مرحله فعلی ترمیم تجویز کرده است. انجام حرکات اضافه یا اعمال نیروی زودهنگام ممکن است به بافت ترمیمشده آسیب بزند.
- اگر دست در گچ یا آتل است: گچ یا آتل را برای انجام تمرین خارج نکنید، مگر اینکه تیم درمان اجازه داده باشد. ممکن است بعضی حرکات انگشتان یا شست مجاز باشند، اما این موضوع به نوع آسیب بستگی دارد.
- اگر بهتازگی شکستگی داشتهاید: پیش از شروع حرکت مچ یا تمرینهای مقاومتی، درباره زمان مناسب شروع و دامنه مجاز حرکت از پزشک یا کاردرمانگر خود سؤال کنید.
- شدت تمرین را تدریجی افزایش دهید: حرکت باید کنترلشده باشد. درد شدید، درد تیز، افزایش محسوس تورم یا بدتر شدن علائم نشانهای برای توقف و بررسی برنامه است.
- گرما برای همه مناسب نیست: استفاده از آب ولرم یا گرمای ملایم ممکن است در برخی شرایط به احساس راحتی کمک کند، اما در صورت تورم حاد، اختلال حس، مشکل گردش خون یا وجود زخم و بخیه باید احتیاط کرد. در صورت تردید، ابتدا از متخصص سؤال کنید.
- تمرین تقویتی را با تمرین حرکتی اشتباه نگیرید: فشردن توپ، خمیر درمانی و گرفتن محکم اشیا به نیروی بیشتری نیاز دارند و لزوماً در مراحل اولیه آسیب مناسب نیستند.
هشدار مهم پیش از شروع تمرینها
این تمرینها یک راهنمای عمومی برای آشنایی با حرکات توانبخشی دست هستند و نباید بلافاصله پس از شکستگی، جراحی دست یا تاندونها، یا در زمان استفاده از گچ و آتل، بدون تأیید پزشک یا کاردرمانگر اجرا شوند. زمان شروع تمرینها، دامنه مجاز حرکت و میزان فشار باید متناسب با نوع آسیب، روش درمان و مرحله ترمیم تعیین شود.
بهویژه حرکاتی مانند مشت کامل، مشت پنجهقلاب، فشردن توپ و فشار دادن خمیر درمانی ممکن است در بعضی مراحل ترمیم برای دست آسیبدیده مناسب نباشند یا به بافت در حال ترمیم فشار وارد کنند. تا زمانی که متخصص اجازه نداده است، از انجام این حرکات یا افزایش شدت آنها خودداری کنید.
اگر هنگام تمرین درد افزایشیابنده، تورم بیشتر، بیحسی، گزگز یا تغییر رنگ انگشتان ایجاد شد، تمرین را متوقف کنید و با پزشک یا کاردرمانگر مشورت کنید. در صورت سرد، رنگپریده یا کبود شدن انگشتان، یا بروز درد شدید و ناگهانی، ارزیابی پزشکی فوری لازم است.
۱۲ تمرین کاربردی کاردرمانی دست
۱. باز و بسته کردن آرام انگشتان (Finger Flexion and Extension)
این حرکت ساده میتواند برای تمرین حرکت فعال انگشتان و حفظ یا بازیابی دامنه حرکتی آنها استفاده شود؛ البته به شرطی که حرکت انگشتان در مرحله فعلی آسیب مجاز باشد.

- ساعد را در وضعیتی راحت قرار دهید و مچ را تا حد امکان در راستای ساعد نگه دارید.
- انگشتان را بهآرامی خم کنید و تا جایی که بدون فشار و درد قابلتوجه است به سمت کف دست ببرید.
- سپس انگشتان را بهآرامی باز کنید و به وضعیت شروع برگردانید.
- از فشار دادن شدید انگشتان به کف دست یا تلاش برای ساختن مشت محکم خودداری کنید، مگر اینکه این کار در برنامه درمانی شما مجاز باشد.
تعداد پیشنهادی: در صورت تأیید متخصص، از ۵ تا ۱۰ تکرار آرام شروع کنید. تعداد و دامنه حرکت باید متناسب با وضعیت دست تنظیم شود.
۲. صاف کردن ملایم انگشتان روی میز (Finger Extension)
این تمرین برای تمرین باز شدن انگشتان و بهبود کنترل حرکتی آنها به کار میرود. صاف کردن انگشتان نباید با فشار زیاد یا کشاندن اجباری مفاصل انجام شود.

- دست را روی سطحی صاف قرار دهید، بهطوری که مچ در وضعیت راحت باشد.
- تلاش کنید انگشتان را بهآرامی صاف کنید و با سطح تماس بیشتری با میز داشته باشند.
- در صورت نیاز، فقط تا حدی حرکت کنید که بدون فشار زیاد امکانپذیر است.
- انگشتان را به زور به میز نچسبانید و برای افزایش کشش از دست دیگر فشار وارد نکنید، مگر اینکه این روش مشخصاً تجویز شده باشد.
تعداد پیشنهادی: ۵ تا ۱۰ تکرار آرام، در صورت مجاز بودن حرکت. نگه داشتن طولانیمدت در انتهای دامنه برای همه افراد ضروری نیست.
۳. بلند کردن تکتک انگشتان (Finger Lift)
بلند کردن جداگانه انگشتان میتواند به تمرین کنترل حرکتی و فعالسازی عضلات بازکننده انگشتان کمک کند. میزان بالا آمدن انگشت ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد.

- کف دست را روی میز بگذارید و انگشتان را در وضعیت راحت قرار دهید.
- یکی از انگشتان را بهآرامی از سطح میز بلند کنید.
- برای لحظهای کوتاه مکث کنید و انگشت را به وضعیت شروع برگردانید.
- حرکت را برای انگشتان دیگر تکرار کنید، بدون اینکه مچ یا سایر انگشتان را بهطور غیرضروری حرکت دهید.
تعداد پیشنهادی: ۳ تا ۵ تکرار برای هر انگشت در شروع. اگر حرکت دشوار است، بالا آمدن کم انگشت نیز میتواند نقطه شروع مناسبی باشد.
۴. تماس نوک انگشتان با شست (Thumb Opposition)
شست نقش مهمی در گرفتن، نگه داشتن و دستکاری اشیا دارد. تماس شست با انگشتان یکی از حرکات پایه برای تمرین هماهنگی و مهارتهای ظریف دست است.

- دست را در وضعیتی راحت قرار دهید و مچ را تا حد امکان صاف نگه دارید.
- نوک شست را بهآرامی به نوک انگشت اشاره نزدیک کنید.
- سپس این حرکت را برای انگشت میانی، حلقه و کوچک انجام دهید.
- اگر تماس نوک انگشتان امکانپذیر نیست، فقط تا محدوده راحت حرکت کنید و از فشار دادن اجباری شست خودداری کنید.
تعداد پیشنهادی: ۵ تا ۱۰ دور، در صورت مجاز بودن حرکت. در صورت درد قاعده شست یا محدودیت پس از جراحی، ابتدا باید حرکت مناسب مشخص شود.
۵. وضعیت پنجه قلابی (Hook Fist)
در وضعیت پنجه قلابی، مفاصل پایه انگشتان نسبتاً صاف میمانند و مفاصل میانی و انتهایی انگشتان خم میشوند. این حرکت یکی از وضعیتهای رایج تمرین لغزش تاندونهاست و در برخی برنامههای توانبخشی دست استفاده میشود.

- دست را در وضعیت شروع مورد تأیید کاردرمانگر قرار دهید.
- مفاصل میانی و انتهایی انگشتان را بهآرامی خم کنید، در حالی که مفاصل پایه انگشتان تا حد امکان صاف باقی میمانند.
- وضعیت را کوتاه و بدون فشار نگه دارید.
- سپس انگشتان را بهآرامی به وضعیت شروع برگردانید.
تعداد پیشنهادی: ۳ تا ۵ تکرار در شروع، اگر این حرکت برای نوع آسیب شما مجاز باشد. پس از جراحی تاندون، وضعیت دقیق انگشتان و زمان شروع باید طبق پروتکل درمانی تعیین شود.
۶. فشردن توپ نرم یا اسفنج (Grip Strengthening)
تمرین گرفتن و فشردن برای تقویت تدریجی قدرت گرفتن اشیا استفاده میشود. این حرکت معمولاً زمانی به برنامه اضافه میشود که استخوان، تاندون یا بافت آسیبدیده آمادگی تحمل نیروی بیشتر را داشته باشد.

- در صورت تأیید متخصص، یک توپ فومی نرم یا اسفنج سبک را در کف دست قرار دهید.
- توپ را با نیروی ملایم بفشارید؛ هدف ایجاد فشار حداکثری نیست.
- پس از مکث کوتاه، انگشتان را آرام کنید و فشار را رها سازید.
- اگر درد، تورم یا افزایش علائم ایجاد شد، تمرین را متوقف کنید.
تعداد پیشنهادی: ابتدا ۵ تا ۱۰ تکرار با فشار کم. پس از شکستگی، جراحی یا آسیب تاندون، شروع تمرین مقاومتی باید با اجازه متخصص باشد. در مراحل اولیه، فشردن توپ ممکن است مناسب نباشد.
۷. تمرین نیشگون با خمیر درمانی (Pinch Strengthening)
گرفتن اشیای کوچک، نگه داشتن قلم و بستن دکمهها به هماهنگی شست و انگشتان نیاز دارد. تمرین نیشگون با خمیر درمانی میتواند برای تقویت این مهارتها به کار رود، اما فقط زمانی که تمرین مقاومتی مجاز شده باشد.

- تکه کوچکی از خمیر درمانی با مقاومت مناسب را بین شست و انگشت اشاره قرار دهید.
- با فشار ملایم، خمیر را بین دو انگشت بفشارید.
- پس از مکث کوتاه، فشار را رها کنید.
- در صورت تأیید متخصص، همین حرکت را با انگشت میانی نیز انجام دهید.
تعداد پیشنهادی: ۵ تا ۱۰ تکرار با مقاومت کم. در صورت درد قاعده شست، شکستگی در حال ترمیم یا جراحی اخیر، این تمرین باید به تعویق بیفتد یا تغییر کند.
۸. خم و راست کردن مچ دست (Wrist Flexion and Extension)
این تمرین برای بهبود حرکت مچ در جهت خم شدن به جلو و عقب استفاده میشود. در برخی افراد پس از شکستگی مچ، با اجازه پزشک یا کاردرمانگر، به بازیابی دامنه حرکتی کمک میکند.

- ساعد را روی میز قرار دهید و مچ را در وضعیت راحت نگه دارید.
- در صورتی که حرکت فعال مچ مجاز است، دست را بهآرامی به سمت بالا ببرید.
- به وضعیت شروع برگردید و سپس مچ را در جهت مخالف حرکت دهید.
- ساعد را تا حد امکان ثابت نگه دارید و از فشار دادن دست با دست دیگر خودداری کنید، مگر اینکه حرکت کمکی تجویز شده باشد.
تعداد پیشنهادی: ۵ تا ۱۰ تکرار در دامنه راحت. پس از شکستگی یا جراحی، دامنه و زمان شروع حرکت باید متناسب با وضعیت ترمیم تعیین شود.
۹. انحراف مچ به سمت شست و انگشت کوچک (Radial and Ulnar Deviation)
این حرکت، جابهجایی مچ به دو سمت را تمرین میدهد و ممکن است در برنامه بازیابی دامنه حرکتی مچ قرار گیرد.

- ساعد را روی میز قرار دهید و دست را طوری تنظیم کنید که شست رو به بالا باشد.
- مچ را بهآرامی به سمت شست حرکت دهید.
- سپس دست را به سمت انگشت کوچک ببرید.
- حرکت را بدون چرخاندن ساعد و بدون اعمال فشار اضافی انجام دهید.
تعداد پیشنهادی: ۵ تا ۱۰ تکرار در صورت مجاز بودن حرکت. اگر این حرکت باعث درد محل شکستگی یا افزایش تورم میشود، آن را متوقف کنید و از متخصص راهنمایی بگیرید.
۱۰. چرخاندن ساعد؛ پرونیشن و سوپینیشن (Pronation and Supination)
چرخش ساعد به قرار گرفتن کف دست رو به بالا یا پایین کمک میکند. این حرکت در فعالیتهایی مانند دریافت اشیا، استفاده از دستگیره و انجام بعضی کارهای روزمره اهمیت دارد.

- آرنج را نزدیک پهلو و در وضعیت راحت نگه دارید؛ در صورت نیاز ساعد را روی میز تکیه دهید.
- کف دست را بهآرامی به سمت بالا بچرخانید.
- سپس ساعد را بچرخانید تا کف دست رو به پایین قرار گیرد.
- از چرخاندن ناگهانی یا استفاده از نیروی زیاد برای افزایش دامنه حرکت خودداری کنید.
تعداد پیشنهادی: ۵ تا ۱۰ تکرار آرام، در صورت مجاز بودن حرکت. پس از بعضی شکستگیهای ساعد یا مچ، زمان و دامنه چرخش باید جداگانه تعیین شود.
۱۱. حرکت شست به سمت کف دست و دور شدن از آن (Thumb Movement)
شست برای گرفتن اشیا و انجام حرکات ظریف ضروری است. حرکت دادن شست در جهات مختلف ممکن است برای حفظ یا بازیابی دامنه حرکتی آن استفاده شود؛ اما نوع حرکت باید با محل آسیب و وضعیت مفصل هماهنگ باشد.
- دست را در وضعیت راحت قرار دهید.
- شست را بهآرامی از کف دست دور کنید، تا جایی که حرکت بدون فشار اضافی امکانپذیر است.
- سپس شست را به سمت کف دست حرکت دهید.
- اگر حرکت مجاز است، میتوانید نوک شست را بهآرامی به سمت پایه انگشت کوچک ببرید؛ این حرکت با خم کردن ساده شست یکسان نیست.
تعداد پیشنهادی: ۵ تا ۱۰ تکرار ملایم. اگر درد در قاعده شست یا محدودیت پس از جراحی وجود دارد، حرکت و دامنه مناسب باید توسط متخصص تعیین شود.
۱۲. تمرین لغزش تاندونهای انگشتان (Tendon Gliding Exercises)
تاندونهای خمکننده انگشتان هنگام حرکت از کنار بافتهای اطراف عبور میکنند. تمرینهای لغزش تاندون، در صورت انتخاب صحیح و اجرای مناسب، میتوانند به حرکت کنترلشده تاندونها و حفظ دامنه حرکتی انگشتان کمک کنند. این تمرینها برای همه آسیبها یکسان نیستند و بهتنهایی تضمین نمیکنند که چسبندگی ایجاد نشود.

در الگوی رایج لغزش تاندون، چند وضعیت دست بهترتیب اجرا میشوند:
- دست صاف (Straight Hand): انگشتان را در وضعیت صاف و راحت نگه دارید.
- مشت قلابی (Hook Fist): مفاصل میانی و انتهایی انگشتان را خم کنید، در حالی که مفاصل پایه تا حد امکان صاف میمانند.
- حالت سرمیز (Tabletop): مفاصل پایه انگشتان را خم کنید و مفاصل میانی و انتهایی را تا حد امکان صاف نگه دارید.
- مشت مستقیم (Straight Fist): مفاصل پایه و میانی را خم کنید، در حالی که مفصل انتهایی انگشتان تا حد امکان صاف باقی میماند.
- مشت کامل (Full Fist): انگشتان را بهآرامی به سمت کف دست خم کنید، فقط اگر این وضعیت برای شما مجاز باشد.
- حرکات را آرام و بدون فشار انجام دهید.
- در صورت مجاز بودن تمام وضعیتها، هر وضعیت را برای مدت کوتاهی حفظ کنید و سپس به وضعیت بعدی بروید.
- اگر یک وضعیت باعث درد قابلتوجه یا افزایش تورم میشود، آن را ادامه ندهید.
- پس از جراحی ترمیم تاندون، این توالی را فقط در صورتی اجرا کنید که کاردرمانگر یا جراح آن را برای شما تأیید کرده باشد؛ بعضی وضعیتها در مراحل اولیه ممنوع هستند.
تعداد پیشنهادی: تعداد چرخهها و دفعات روزانه باید بر اساس نوع آسیب و برنامه درمانی تعیین شود؛ یک برنامه ثابت برای تمام بیماران مناسب نیست.
چطور بفهمیم تمرین دست بیش از حد بوده است؟
مقدار قابلقبول حرکت و احساس کشش به نوع آسیب بستگی دارد. اگر پس از تمرین درد یا تورم بهطور واضح افزایش پیدا کرد، دست عملکرد کمتری داشت یا علائم تا زمان استراحت بعدی فروکش نکرد، تمرین را متوقف کنید و درباره کاهش دامنه، تعداد تکرارها یا تغییر برنامه با کاردرمانگر مشورت کنید.
در صورت بروز درد شدید یا ناگهانی، تغییر رنگ یا سرد شدن انگشتان، بیحسی جدید یا رو به افزایش، از دست رفتن ناگهانی توانایی حرکت، قرمزی و گرمای فزاینده زخم، ترشح از محل جراحی یا تب، ارزیابی پزشکی ضروری است. در صورت شک به آسیب مجدد تاندون یا شکستگی، برای ادامه تمرین منتظر نمانید.
تفاوت کاردرمانی دست با انجام تمرین در منزل چیست؟
تمرینهای خانگی میتوانند بخشی از برنامه توانبخشی باشند؛ اما ارزیابی کاردرمانی دست فقط به آموزش چند حرکت محدود نمیشود. متخصص با توجه به آسیب و هدفهای فرد، مواردی مانند دامنه حرکتی، قدرت، حس، تورم، وضعیت اسکار، عملکرد تاندونها و توانایی انجام فعالیتهای روزمره را بررسی میکند.
بر اساس این ارزیابی، ممکن است تمرینهای حرکتی یا تقویتی، آموزش انجام فعالیتهای روزمره، روشهای مدیریت اسکار یا استفاده از آتل مناسب توصیه شود. زمان شروع هر روش و میزان پیشرفت برنامه باید متناسب با وضعیت بافتها و دستور پزشک باشد.
سؤالات متداول درباره کاردرمانی دست و تمرینهای توانبخشی
چه زمانی بعد از باز کردن گچ مچ دست باید کاردرمانی را شروع کرد؟
زمان شروع به نوع شکستگی، روش درمان، میزان ترمیم استخوان و وضعیت حرکتی دست بستگی دارد. بعضی تمرینهای انگشتان ممکن است پیش از باز شدن گچ مجاز باشند؛ در مقابل، حرکت مچ و تمرین مقاومتی ممکن است به تأیید پزشک نیاز داشته باشد. پس از باز کردن گچ، بهتر است برنامه حرکتی متناسب با وضعیت فرد توسط پزشک یا کاردرمانگر تعیین شود. شروع فوری تمام تمرینها برای همه افراد توصیه نمیشود.
آیا این ۱۲ تمرین برای همه انواع شکستگی دست مناسب هستند؟
خیر. نوع شکستگی، محل آسیب، ثبات استخوان، روش درمان و وجود آسیب همراه در تاندون یا عصب تعیین میکند کدام حرکت مناسب است. بهویژه فشردن توپ و خمیر درمانی یا حرکت دادن مچ ممکن است در برخی مراحل اولیه ممنوع باشد. تمرینها باید با دستور تیم درمان هماهنگ شوند.
آیا تمرینهای لغزش تاندون برای سندرم تونل کارپال مؤثر هستند؟
تمرینهای لغزش تاندون و برخی تمرینهای لغزش عصب ممکن است برای بعضی افراد مبتلا به سندرم تونل کارپال بهعنوان بخشی از برنامه درمانی استفاده شوند؛ اما اثر آنها در همه افراد یکسان نیست و تضمینی برای رفع فشار عصب یا از بین رفتن گزگز وجود ندارد. در صورت بیحسی مداوم، ضعف شست، افتادن اشیا از دست یا بدتر شدن علائم، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.
آیا هنگام تمرین دست باید درد را تحمل کرد؟
خیر؛ درد شدید یا تیز را نباید بهعنوان بخشی ضروری از تمرین تحمل کرد. میزان احساس کشش قابلقبول به نوع آسیب بستگی دارد. اگر درد یا تورم افزایش پیدا میکند یا علائم پس از تمرین بدتر میشوند، حرکت را متوقف کنید و برای تنظیم برنامه از متخصص راهنمایی بگیرید.
اگر بعد از تمرین دست دچار تورم شد چه باید کرد؟
تمرین را متوقف کنید و دست را در وضعیت راحت و در صورت امکان بالاتر از سطح قلب قرار دهید. اگر تورم خفیف است، با استراحت ممکن است کاهش یابد؛ اما تورم فزاینده، درد شدید، تغییر رنگ، بیحسی جدید یا علائم مرتبط با زخم و جراحی به ارزیابی پزشکی نیاز دارند. استفاده از کمپرس سرد باید با توجه به نوع آسیب، وضعیت پوست و حس دست و دستور تیم درمان انجام شود.
جمعبندی
تمرینهای کاردرمانی دست میتوانند به بازیابی حرکت، هماهنگی و قدرت عملکردی کمک کنند؛ اما انتخاب تمرین، تعداد تکرارها و زمان شروع آن باید با نوع آسیب و مرحله ترمیم هماهنگ باشد. بهویژه پس از شکستگی، جراحی تاندون یا آسیب عصب، انجام خودسرانه حرکات مقاومتی یا کششهای شدید ممکن است مناسب نباشد.
اگر حرکت انگشتان یا مچ شما پس از آسیب محدود شده است، ارزیابی تخصصی میتواند به مشخص شدن علت محدودیت و انتخاب برنامه مناسب برای بازگشت تدریجی به فعالیتهای روزمره کمک کند.
منابع و مطالعه بیشتر
- آشنایی با پروتکلهای کلینیکی و تمرینهای لغزش تاندون در توانبخشی دست از مؤسسه NHS
- مطالعه راهنمای تمرینهای کاردرمانی و توانبخشی دست بیمارستان St George’s
- بررسی مقالات و مرور پژوهشها درباره تمرینهای لغزش تاندون و عصب در سندرم تونل کارپال در پایگاه PubMed
توجه: منابع آموزشی عمومی جایگزین ارزیابی فردی نیستند. انتخاب تمرین، دامنه حرکت و زمان شروع آن باید با نوع آسیب و مرحله ترمیم هماهنگ باشد.
خدمات کاردرمانی جسمی و توانبخشی دست در مرکز توانبخشی ماهان
در مرکز توانبخشی ماهان در مهرآباد جنوبی و محدوده شمشیری تهران، ارزیابی مشکلات حرکتی و عملکردی و برنامهریزی توانبخشی بر اساس شرایط مراجع انجام میشود. نوع تمرین و زمان شروع آن باید متناسب با آسیب، مرحله ترمیم و توصیههای پزشکی انتخاب شود.
تهران، مهرآباد جنوبی، خیابان شهید عبداللهی، مقابل ورودی بیمارستان شریعتی رضوی، پلاک ۵، طبقه دوم، واحد ۲
همراه: ۰۹۱۹۷۰۶۱۷۹۰
“`




